Oude Tijd

Oude Wijsheden voor een Nieuwe Tijd - Zoeken

Vrijdag de dertiende

Geluksgetal of ongeluksgetal?

vrijdag de dertiende

Het is vandaag vrijdag de dertiende. Een ongeluksdag volgens de westerse overlevering. Wie erin gelooft, blijft vandaag thuis in bed, maar steeds meer mensen willen het lot wel tarten en beschouwen vandaag als hun dag en dertien als het ultieme geluksgetal.

Vrijdag de dertiende komt altijd wel één keer - en hoogstens drie keer per jaar - voor. De onheilsreputatie van vrijdag de dertiende gaat ver terug, want zowel 'vrijdag' als het getal dertien slepen hun slechte reputatie al eeuwen mee. Vrijdag de dertiende is immers een combinatie van de dag waarop Jezus stierf met het priemgetal dertien: één meer dan het sacrale en harmonische getal twaalf.

Het getal twaalf werd door veel samenlevingen als een heilig getal beschouwd. Er gaan twaalf 'dubbeluren' in een dag: twaalf uren van de nacht en twaalf uren van de dag. Verder zijn er twaalf maanden in een jaar, twaalf dierenriemtekens, twaalf goddelijke gezanten of aeonen en evenveel apostelen of leerlingen van Jezus. Twaalf is drie maal vier. Het getal drie symboliseert de scheppende kracht van Heilige Drievuldigheid, vier is het getal van de elementen, de bouwstenen van onze wereld. Er werden aan het getal twaalf allerlei krachten toegedicht. Het daarop volgende getal dertien verbreekt dit beeld van orde en volmaaktheid en werd waarschijnlijk daarom beschouwd als een negatief, zelfs chaotisch, getal.

Eén teveel

Dertien verstoorde deze natuurlijke harmonie en was er letterlijk net één teveel aan. In de christelijke overlevering werd dertien het getal van de ongelovigen en de verraders. De dertiende die mee aan het Laatste Avondmaal aanschoof was Judas, de afvallige apostel die Jezus verraadde.

In voorchristelijke tijden volgde men bovendien een kalender die niet gebaseerd was op twaalf maanden maar op dertien maan-maanden. Heidenen voerden hun rituelen met z'n twaalven + één uit: twaalf heksen en één magister, ook wel 'de duivel' genoemd. De dertiende kaart van de tarot heet overigens 'de duivel'.

Zoals je kan zien is het getal dertien vooral met de opkomst van het christendom - vaak onterecht - verguisd en verketterd, maar ook in vroegere culturen had het getal een niet al te beste naam. In de Noordse mythologie wordt bv. verhaald hoe de geliefde zonnegod Balder met elf gezellen aan tafel zat in het Walhalla. Loki, de god van de chaos en het kwade wilde zich als dertiende bij het gezelschap voegen. En dan liep alles mis... toen men hem wilde verjagen, ontstond er een handgemeen waarbij Loki Balder doodde en de wereld in rouw gedompeld werd.

Toch werd het getal dertien niet overal als negatief ervaren. De Griekse oppergod Zeus troonde vaak te midden van twaalf andere goden. Ook voor de Maya's was dertien een heilig getal. Ze kenden dertien kosmische punten: het centrum van de wereld, vier windrichtingen op aarde, vier in de hemel en vier in de onderwereld. Hun dagen werden genummerd van één tot dertien en hun ingewikkelde kalenderberekeningen zijn gebaseerd op combinaties van dat getal.

Alles in beschouwing genomen blijft dertien vooral in West-Europa en Amerika - dat sterk bijgelovig is - een ongeluksgetal. In veel vliegtuigen is er geen rij dertien en ook in hotels ontbreekt vaak de dertiende verdieping of kamer dertien. In veel restaurants wordt zelfs voor veertien personen gedekt als er een reservatie voor dertien wordt gemaakt. Het bijgeloof wil namelijk dat van de dertien personen die aan tafel zitten eerst diegene zal sterven die onder een spiegel zit of degene die het eerst opstaat van tafel!